आमरस रेसिपी
उन्हाळा सुरू झाला की बाजारात पिवळ्याधमक आंब्यांचा सुगंध दरवळू लागतो आणि प्रत्येकाच्या घरात एक खास पदार्थ बनायला सुरुवात होते “आमरस”.
महाराष्ट्रात आमरस म्हणजे फक्त एक गोड पदार्थ नाही, तर एक भावना आहे. लहानपणच्या आठवणी, कुटुंबासोबतचे जेवण, पुरणपोळीबरोबरचा खास बेत आणि आंब्याचा मधुर स्वाद यांचं सुंदर मिश्रण म्हणजे आमरस.
आंबा हा फळांचा राजा मानला जातो आणि त्यापासून तयार होणारा आमरस तर अनेकांचा जीव की प्राण असतो. खास करून हापूस, केसर किंवा पायरी आंब्यांपासून बनवलेला आमरस म्हणजे उन्हाळ्यातील सर्वोत्तम आनंद. आजही अनेक घरांमध्ये रविवारी किंवा सणासुदीला आमरस-पुरणपोळीचा बेत असतो.
आमरसाची खरी मजा त्याच्या साधेपणात आहे. फार कमी साहित्य वापरून तयार होणारा हा पदार्थ प्रत्येकाला आवडतो. काहींना तो अगदी साधा आवडतो, तर काही जण त्यात दूध, तूप किंवा वेलचीची चव घालतात. प्रत्येक घरात आमरसाची पद्धत वेगळी असली तरी त्याची गोडी मात्र सारखीच असते.
पूर्वीच्या काळी घरातील स्त्रिया मोठ्या परातीत आंबे हाताने मऊ करून आमरस तयार करत असत. त्या रसाला एक वेगळीच चव असायची. आज मिक्सरमुळे काम सोपं झालं असलं तरी हाताने बनवलेल्या आमरसाची सर अजूनही कुणालाच नाही.
आमरस बनवण्यासाठी लागणारे साहित्य:-
* ४ ते ५ पिकलेले गोड आंबे
* साखर (गरजेनुसार)
* अर्धा कप दूध किंवा पाणी
* थोडी वेलची पूड
* सजावटीसाठी ड्रायफ्रूट्स
आमरस बनवण्याची पद्धत:-
सर्वप्रथम आंबे स्वच्छ धुवून घ्यावेत. त्यानंतर त्यांची साल काढून गर वेगळा करावा. हा गर मिक्सरमध्ये घालून त्यात थोडं दूध किंवा पाणी मिसळावं. जर आंबे कमी गोड असतील तर थोडी साखर घालावी. नंतर मिश्रण एकजीव होईपर्यंत फिरवावं.
तयार आमरसमध्ये वेलची पूड घातल्याने त्याची चव आणखी खुलते. काही वेळ फ्रिजमध्ये थंड करून मग सर्व्ह केल्यास आमरस अधिकच स्वादिष्ट लागतो. वरून बदाम-पिस्त्याचे काप घातल्यास त्याची शोभा आणि चव दोन्ही वाढतात.
आमरस आणि पुरणपोळी – अटूट नातं
महाराष्ट्रात आमरस म्हटलं की पुरणपोळी आठवतेच. गरमागरम तुपात माखलेली पुरणपोळी आणि थंडगार आमरस यांचं कॉम्बिनेशन म्हणजे स्वर्गीय आनंद. गुढीपाडवा, अक्षय तृतीया किंवा खास कौटुंबिक जेवणात हा बेत हमखास केला जातो.
काही ठिकाणी आमरस पोळीबरोबर, तर काही जण चपाती किंवा पुरीसोबत खातात. गुजरातमध्ये तर आमरस-पुरी हा पारंपरिक पदार्थ मानला जातो.
आमरस आरोग्यासाठीही फायदेशीर:-
आमरस केवळ चवीपुरता मर्यादित नाही, तर तो पौष्टिकही आहे. आंब्यामध्ये व्हिटॅमिन A, व्हिटॅमिन C आणि अँटीऑक्सिडंट्स मोठ्या प्रमाणात असतात. त्यामुळे त्वचा, डोळे आणि रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी आंबा फायदेशीर मानला जातो.
उन्हाळ्यात शरीराला ऊर्जा देण्याचं कामही आमरस करतो. मात्र त्यात साखर जास्त प्रमाणात घालू नये. नैसर्गिक गोडी असलेले आंबे वापरल्यास चव आणि आरोग्य दोन्ही टिकून राहतात.
वेगवेगळ्या प्रकारचा आमरस:-
आजकाल पारंपरिक आमरसाबरोबर अनेक प्रयोगही केले जातात. काही जण त्यात केशर घालतात, तर काही आईस्क्रीमसोबत सर्व्ह करतात. आंबा आणि श्रीखंड एकत्र करून तयार होणारा “आम्रखंड” तर खूप लोकप्रिय झाला आहे.
काही घरांमध्ये आमरसात थोडंसं साजूक तूप घालण्याची पद्धत आहे. त्यामुळे त्याला एक वेगळीच श्रीमंती चव मिळते. तर काही जण दूधाऐवजी थंड पाणी वापरून हलका आणि नैसर्गिक स्वाद टिकवतात.
आमरसाचं नाव घेतलं की अनेकांच्या डोळ्यासमोर बालपण उभं राहतं. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत आजीच्या घरी जाणं, अंगणात बसून आंबे खाणं आणि दुपारच्या जेवणात भरपूर आमरस पिणं या आठवणी प्रत्येकाच्या मनात कायम असतात.
पूर्वी घरात मोठ्या बादलीभर आमरस तयार केला जायचा आणि सगळे मिळून त्याचा आस्वाद घ्यायचे. त्या क्षणांमध्ये केवळ चव नव्हती, तर कुटुंबातील प्रेम आणि आपुलकीही होती.
उन्हाळा कितीही गरम असला तरी एका वाटी थंडगार आमरसाने मन प्रसन्न होतं. म्हणूनच, आंब्याचा हंगाम सुरू झाला की एकदा तरी घरच्या घरी ताजा आमरस नक्की बनवा आणि या गोड परंपरेचा मनापासून आनंद घ्या.